Dwaalpreventie in de nachtzorg: van incident naar rust en regie

In vrijwel iedere VVT-organisatie is dwaalgedrag bij bewoners met dementie een bekend thema. Overdag is er vaak voldoende toezicht en nabijheid om situaties tijdig te signaleren en bij te sturen. Maar ’s nachts verandert de context ingrijpend.

Vragen die we beantwoorden met deze blog:

• Waarom wordt dwaalgedrag ’s nachts een groter risico dan overdag?

• Waarom is dwaalpreventie niet alleen een zorg-, maar ook een bestuurlijk vraagstuk?

• Hoe kan dwaalpreventie bijdragen aan minder werkdruk in de nachtzorg?

• Waarom kiezen organisaties voor een pilot in plaats van directe grootschalige invoering?

• Wat levert een preventieve aanpak van dwaalgedrag concreet op voor bewoners, medewerkers en bestuur?

Het probleem: dwaalgedrag wordt ’s nachts een bestuurlijke zorg

De bezetting is lager, zichtbaarheid neemt af en de kwetsbaarheid van bewoners neemt toe. Wat overdag een beheersbaar zorgmoment is, kan ’s nachts uitgroeien tot een incident met grote impact. Niet alleen voor de bewoner, maar ook voor medewerkers, management en bestuur.

Daarbij komt dat dwaalincidenten steeds vaker worden bekeken in het licht van:

• zorgkwaliteit en veiligheid

• inspectietoezicht en verantwoording

• structurele werkdruk in de nachtzorg

Organisaties ervaren hier een spanningsveld: hoe borg je veiligheid en rust, zonder de nachtzorg verder te belasten met extra personeel of procedures?

Toezichthouders zoals de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd kijken niet alleen naar het incident zelf, maar ook naar de vraag of risico’s voorzienbaar en preventief beheerst zijn. Daarmee verschuift dwaalgedrag van een operationeel zorgvraagstuk naar een bestuurlijk thema.

De oplossing: dwaalpreventie als preventieve en arbeidsbesparende aanpak

Steeds meer zorgorganisaties kiezen ervoor om dwaalpreventie niet langer reactief te benaderen, maar als onderdeel van een bredere visie op nachtzorg, veiligheid en werkdruk.

De kern van die aanpak is preventie: niet reageren nádat een bewoner is gaan dwalen, maar eerder inzicht krijgen in risicovolle situaties en patronen. Hierdoor kunnen zorgmedewerkers gerichter handelen en worden onnodige alarmen en rondes voorkomen.

Belangrijk is dat moderne dwaalpreventie:

• werkt binnen de bestaande zorg- en ICT-omgeving

• geen extra handelingen vraagt van medewerkers

• gericht is op rust, niet op controle

In plaats van continue meldingen, ontstaat er meer focus op relevante signalen. Dat verlaagt de alarmbelasting en geeft nachtteams meer vertrouwen en overzicht.

Organisaties starten hier vaak mee via een afgebakende pilot op één PG- of dementieafdeling. Zo ontstaat ruimte om te leren, te meten en ervaringen op te doen, zonder direct grootschalige veranderingen door te voeren. Dit sluit goed aan bij innovatie- en subsidietrajecten, waarin leren en evalueren centraal staan.

Platforms zoals Rythmos ondersteunen deze aanpak door veiligheid, bewonersvrijheid en werkdrukreductie integraal te benaderen, in plaats van als losse technische oplossingen.

Het resultaat: meer rust, minder incidenten en betere besluitvorming

Organisaties die dwaalpreventie op deze manier inzetten, zien meerdere effecten samenkomen:

Voor bewoners

• meer rust en bewegingsvrijheid

• minder onnodige interventies

• behoud van waardigheid en autonomie

Voor medewerkers

• minder alarmmoeheid

• minder nachtelijke escalaties

• meer vertrouwen in de nachtzorg

Voor bestuur en management

• betere beheersing van veiligheidsrisico’s

• sterkere onderbouwing richting inspectie

• inzicht in de impact van innovatie vóór opschaling

Cruciaal is dat beslissingen over bredere uitrol worden genomen op basis van data en ervaring, niet op aannames. Daarmee verlaagt dwaalpreventie niet alleen het risico op incidenten, maar ook het risico op verkeerde investeringen.

Conclusie

Dwaalgedrag bij bewoners met dementie is geen nieuw probleem, maar de context waarin het plaatsvindt verandert. Personeelstekorten, inspectiedruk en hogere verwachtingen rondom zorgkwaliteit maken dat vooral de nacht een kwetsbaar moment is geworden.

Door dwaalpreventie te koppelen aan nachtzorg, rust en werkdruk, verschuift het gesprek van incidentbestrijding naar structurele kwaliteitsverbetering. Niet groter, maar slimmer organiseren — met oog voor bewoners, medewerkers én bestuurlijke verantwoordelijkheid.

Neem contact op!
Ons team denkt graag mee over wat er technisch én praktisch mogelijk is. Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek over Rythmos en andere zorgtechnologieën die het verschil maken in de dagelijkse praktijk.